Press "Enter" to skip to content

GUTİ DİLİ (Kürtçe Dilinin Tarihi, Dosya: 7)

Guti (Quti) dili, bugünkü Doğu ve Güney Kürdistan Zagros ve Dicle arasındaki topraklara hükmetmiş, ağırlıklı olarak modern Hamadān (Doğu Kürdistan-İran) bölgesinde yaşamış olan toplulukların dilidir.

Sümerce ve Akkadca dillerinin gerisinde kalan Guti dili, III. Ur Hanedanı yöneticileri ve Gutili diğer halklar kendi kültürlerini daha özel alanlarda korumuştur. “Guti dili hakkında bilgilerimiz; öncelikle bazı şahıs isimleri ve onların tanrıları hakkında sadece bir ilahi isim listesi ile sınırlıdır.” *Bkz.” en.wikipedia.org/wiki/Gutian_language -cite_note-yang-3.

Bu dilde eldeki 60 kelimeyi geçmeyen bulgular üzerinden yapılan tespitler ile tanınır. Kısaca Guti dilinin tarihi, döneminde aynı coğrafya da ve Aşağı Mezopotamya’da oluşturulan III. Ur (Guti) Hanedanlığında MÖ XXI yüz yıllarında Sümer döneminde yaşamış Guti halkı tarafından konuşulmuş olduğu anlaşılmaktadır. Babil’de geçici olarak siyasi kontrol icra eden diğer birçok yabancı gruplar gibi,onlar da kültür veya dil üzerinde yazılı geride bir iz bırakmadılar. III. Ur (Guti) Sülalesi ortadan kaldırıldıktan sonra bir daha Gutiler Aşağı Mezopotamya’ya egemen olamadıkları gibi kültürel varlıkları da ortadan kalktı. III. Ur (Guti) Sülalesi yönetim dili olarak önceleri Sümerce dili daha sonra Akkadca dili kullandıkları görülmüştür. Üretim ve devlet dili olarak Gutice dilinin resmi bir dil olarak kullanılmaması Gutilerin asimilasyonunuda beraberinde geliştirmiştir.

MÖ 16. yüzyıl sonrası Guttilerde de Aryan kültürel görünüm oluşmaya başlar. Nitekim bu konuda bazı arkeolog ve tarihçilerin de var olan bulgular üzerinde yaptıkları mukayeseli tespitleri üzerine önemli yargılar var. Guti görünümler hem Irak bölgesindeki hem de Mitanni bölgesindeki kayıtların karşılaştırılması çalışmalarından bir örneği aşağıda sunuyoruz.


” Varlığı, bölgede konuşulan diğer diller tarafından da onaylanmış orta Babil döneminden kalma, Emar kentinden gelen bir kil tablet bulundu. Bu belge aynı zamanda Akkadları, Amortuları, Sutileri/- Semitik, “Subarileri” (Hurri) ve Elamları da belirtiyordu. Adap’ta Guti dili için bir tercüman kaydı da vardı. *Bkz. Emar VI 196:2’ (vasiyet görünümü):

U KALAG.GA x[ – SMEA 30, 9:6 (vasiyet): i-na MUkám KALAG.GA – Iraq 54, 2:33 (vasiyet): MUΔa nu-kur-ti KALAG.GA – ET 9:19 (Bir bağ satışı): a-na dan-nu-ti “Warfare and the army at emar” Juan-Pablo Vita (CSIC-Madrid) C. Zaccagnini, War and Famine at Emar, Or 64 (1995) pp. 96-98. http://en.wikipedia.org/wiki/Gutian_language – cite_note-yang-3.

Dilleri hakkında kabul edeceğimiz ve varlığını kabul edeceğimiz Sümer Kral listesindeki Guti yöneticilerinin Ariyaca olduğu kabul edilen isimlerinden başka hiçbir şey bilinmemektedir. Sümer listesinde Gutice olan kral adları: “Inkişuş, Zarlagab, Şulme (or Yarlagaş), Silulumeş (veya Silulu), Inimabakeş (Duga), İgeşauş (veya Ilu-An), Yarlagab, Ibate, Kurum, Apilkin, La-erabum, Irarum, Ibranum, Hablum, Puzur-Suen, Yarla-ganda, Si-um ve Tirigan.” Bu isimleri temel alan bazı bilim adamları Guti dilinin ne Semitik ne de Kafkasik olduğu tespitini yaptılar. Fakat bir kısım tarihçiler Gutice dilinin Kafkasik olacağını ileri sürmüşlerdir. http://en.wikipedia.org/wiki/Gutian_language – cite_note-yang-3.

Yukarıda da belirtildiği gibi pek çok bilim adamı ve günümüz Kürd tarihçiler tarafından da dâhil olmak üzere Guti diline dair pek çok tartışmalı tez ileri sürülmüştür. Genelde Guti kültürel görünümünde Hint-Aryan ve Kafkas diline dair özellikler tespit edilmesine rağmen, bu dilin kökensel kimliğinin açıklanmasına dair yeterince elde veriler bulunmamaktadır. Tarihsel olarak bilinen bu Zağros kökenli Guti halkı genetik olarak coğrafik yerleşimi bakımından Kürd kavmi oluşumuna coğrafik katılımı olmuştur. Yaygın olarak bölgenin otokton, Sami, Kafkas ve Aryan kültürel olarak karışımlı bir kavmi olduğu kabul edilmiştir. Fakat MÖ 17. yüz yıla kadar Mezopotamya’da Doğu Aryan kültüre dair herhangi sistematik bir görünüm; bir topluluk şeklinde temsilen görülmez. Anlaşılan Gutiler, bölgenin Hurri soylu Kafkasik bir kavmi idi. MÖ 23 yüzyıl sonrası zamanla doğularındaki komşu İran’da ki Aryan kültürlü halklar üzerinden Doğu Aryan kültürden etkilenmeye başlamışlardı. Nitekim bazı Doğu Aryan görünümler bu nedenle vardı.


Bahoz Şavata

Güncelleme: 20.01.2019

           

         

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir