Press "Enter" to skip to content

Kirve

Her medeniyet kendi dili üzerinde yükselir. Günümüzde nasıl ki, “motor, televizyon vs” İngilizce dil kökenlidir, bölgemizin dini terminolojisi dili de özellikle Ariya dil kökenlidir. Ariya dilin günümüz çocukları olan: Kürdçe, Farsça dilleridir. Yine Ariya dilinin yanı sıra bölgenin İslamiyet sonrası gelişen dini dili Samice dil ailesinin Arapça dili kolu olmuştur. Arapça dili, zamanla sami kültürlü topluluklarda bölgenin kadim güçlü dillerinden Babilce ve Aramca dillerinin yerini almıştır.

Nitekim bölgede uzun yıllar kendini korumuş Alevilik inancı, bölge inançlarında hala yaşatılan eski Mecusilik, Manicilik ve Mazdekçi dinlerden Kürdçe ve Farsça dillerinin ata dili Ariyaca dilli ve İslamiyet sonrası özümsediği bazı Samice dili kökenli kelimelerini barındırır.

Alevilik dini oluşumunda öncelikle Kürd ve Fars: Magi ve Mobed din adamları yine Arap din adamı Şeyh ve Sufiler yer aldığı için nitekim Alevi inancın dil terminolojisi de melez bir şekilde oluşmuştur.

Kürdçe dilde Alevi inancında erkek çocuğun cinsel uzvuna cerrahi müdahale ile sünneti sırasında çocuğu kucağa alan yetişkin er kişiye “Kirîv (Kirve/Kewra)” denir.  Kirîv (Kirve) kelimesi Kürdçe dilinin Kurmanci-Zaz/Sorani-Gorani lehçesinde “Penisin çalışmasını sağlayan; penise yol veren” demektir. “Kir”: “Penis / Yar.k, S.k” dir. “Kirve” kelimesinin “ve” takısı Kürdçe dilde: “gene, yine” demektir. Mesala: Kürdçe dilin Soranca lehçesinde: “Çu û hateve /Gitti geldi.”

Yine tarihsel olarak da “Kirve” kelimesine, eski Kürdçe ve Farsça dillerinin İslamiyet öncesi ortak kullandıkları Ariyaca Pehlevice dil lehçesinde: “Kirva” kelimesi vardır. “Kirva”: aynı zamanda “hayırlı iş” demektir.  Türkçe dilde kullanılan “Sünnet” kelimesi Arapça dilde;”Sunna‘dır. Yahudi dilinde; “Brit Mila‘dır. Geleneksel yoruma göre; “Sunna (Türkçeleşmiş:Sünnet)” şeklindeki Arapça sözcüğün nihai kaynağı, eski Arap töresi uyarınca belli yaşa gelen erkek çocukların dişlerinin yontularak keskinleştirilmesi hadisesidir.”

Semantik/anlam olarak “Kirve” kelimesinin bebek kelime kökeni “kir”; Kürdçe Sorani, Gorani, Kurmanci ve Zazaca lehçelerde farklı telaffuzlar ile seslendirilen; Kerhane, Kerwa, Kir/Xır/Kir; “Kirve” kelimelerinin Türkçe dile dahil olmuş “Kir, Kirlenmek, “Kir” bebek kökeni kelime ile aynı kökenli kelimelerdir.

İslamiyet sonrası Kürd Yarseni (Kakai/kardeşlik), Enel Haq, Ezidi ve Reya Haq Alevi inançlarında olan Kürd kökenli topluluklar komşu farklı inançta olan; Rum, Ermeni, Arap, Fars, Süryani, Sünni Türk, Sünni Kürd vs. kökenli komşuları ile dostluk kurmak ve dayanışma içinde olmak için sünnet olayında “Kirve’lik” adı altında bu sosyal kurumu yaratmışlardır. Musevilik dini ile başlayan erkek çocukların erkekliğe adım atmalarını kolaylaştırma inancı ile oluşmuş dini bir rütile dönüşen sünnet eylemine, daha sonra bölgede oluşan İslam inancı da sahip çıkmıştır.

Kürdistan MS 642 sonrası İslam denetimine girdikten bir zaman sonra bu dini inancın farklı dini topluluklarca kabul edilmesine Kürd Yaresani inancında olan Goran ve Soran bölgesi Kürdleri tahminen 8. yüz yılı sonrası bu sünnet geleneğini kendi dillerinde yeni bir sosyal yapı olan “kirvelik kurumunu” yaratarak ifade etmişlerdir. Kirvelik kurumu halklar arasında birlikte yaşamanın dostça bir aracı haline dönüştürülmüştür. Nitekim Kirve kelimesinin etimolojik kökeni de bize bu Kürdçe Soran-Goran kökensel geçmişi anlatır.

“Kirve” kelimesinin çıkış yeri Kürdce dilinin Sorani-Gorani ve daha sonra Ezidilerin Kurmancisi lehçelerinde yer almıştır. Kirvelik kurumunun ilk yaratıcıları daha çok Kürd Yaresanların ve Enel Haq’çıların yaşadığı Kürdistan’ın Süleymaniye ve Kirmanşah şehirlerine ait olduğu bölgeleridir. İslamiyet sonrası Miladi 8. yüz yılda daha sonra Kirvelik, Alevi inancın İslam coğrafyasına yayıldığı ve daha çok Alevi itikatların yayıldığı coğrafyalarda farklı etnik ve inançlarda olan topluluklar arasında yaşatılan bir dostluk kurumudur. Daha sonra bu inançta olup mezhep veya din değiştirenler bu kurumu sahiplenmeye devam etmişlerdir.

“Kirve” ve Aleviliğe dair diğer dini kelimelerin etimolojik geçmişinin bölge olarak Kürdlerin Soran-Goran mıntıkasını öne çıkarması tesadüf değildir. Bu Güney Zağros Dağları silsilesinin Necef bölgesine uzandığı bölge tarihi olarak Alevilik inancın ilk şekillendiği coğrafi alandır. Tahminen Hz. Osman taraftarlarından kaçan Hz. Ali taraftarları ve daha önce İslamiyet’in baskısından kaçan Zağroslar’da yaşamaya başlamış Kürd Mazdacı Magi (Mecu) rahipleri ile bu coğrafyada ilk defa bir araya gelirler. Nitekim Aleviliğe dair kelimelerin etimolojisi incelenirse kelimelerin Kürdçe’nin Sorani-Gorani lehçesinde ve Arapça olması tesadüf değildir. Çünkü hangi kelimeyi incelersek özellikle dini terminoloji bizleri bu bölgeye çekmektedir. Sonuçta Kirvelik kurum olarak hala Kürdistan, Azerbaycan, İran, Irak ve Suriye’de Kürdler ile dostluklarını kuran farklı topluluktan olan aileler arasında yaşatılan bir kurumdur.

Bahoz Şavata

Güncelleme: 08.10.2018

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir