Press "Enter" to skip to content

KÜRDİSTAN ADI

Kurdistan, bölge ismi olarak ilk kez Edessalı Matthias tarafından yazılmış olan Ermeni Kroniki adlı kitapta, bir bölgeyi adlandırmak için kullanılmıştır. Edessa’lı Matthias, Diyarbakır ve Siverek arasında olan bir bölgeyi K’rdstanac olarak tanımlamıştır. Kronik, 952-1136 yılları, üç bölüm olarak anlatıyor.*Garnik Asatrian: Die Ethnogenese der Kurden und frühe kurdisch-armenische Kontakte, erschienen in Iran & the Caucasus, Vol. 5 (2001), S. 41–74 https://tr.wikipedia.org/wiki/K%C3%BCrdistan

Büyük Selçuklu Sultanı Sancar Bey’in (MS 1157) merkezi bugünkü İran’ın Hemedan kentine yakın Bahar kenti olan ‘Kürdistan Eyaleti’nde kullanılmıştı. 12. yüzyılda Büyük Selçuklu Sultanı Sencer tarafından kurulan, günümüzde İran’ın Hamedan, Kermanşah, Dinaver, Senendec bölgelerini kapsayan eyalet için kullanılmıştır.*Kerim Yıldız, Irak Kürtleri, Belge Yayınları, İstanbul, Haziran 2005, ISBN 975-344-329-3, s. 21-22. Age. Selçuklu Sultanı Sencer eyalet topraklarındaki Kürdleri temsilen bu ifadeyi kullanmış olmalı.

Kaşgarlı Mahmud’un çizdiği Divânu Lügati’t-Türk’teki haritada (11. yüzyıl) (1074) Arapça dilde “Kürdlerin Toprağı” anlamına gelen Ard’ul Ekrad, Ard’ul Şam (Şam toprağı) ve Ard’ul Irāqayn (Irakı Acemi ve Irakı Arabi) arasında kalan topraklardır. Bu haritada Kürdlerin doğu sınırı belli değildir.

Orta Çağ’da Kürdistan, emirlik denilen yarı bağımsız ve bağımsız devletlerin bir koleksiyonuydu. Nominal olarak Halife-Padişahların veya Şahların dolaylı siyasi veya dini etkisi altındaydılar.

Bu devletlerin kapsamlı bir tarihi ve komşularıyla ilişkileri 1597’de Prens Şerif al-Din Bitlisi tarafından yazılan Şerefname  kitabında anlatılmıştır. Bu tarihi çalışmada Kurdistan: Güneyde Baban, Soran, Badinan ve Garmiyan; Kuzeyde Bakran, Bohtan (veya Botan) ve Badlis, Doğuda Mukriyan ve Ardalan bölgeleri ile anlatılır. Özelde Kurdistan adı ya da eyaleti dendiğinde Çemişgezek Beyliği anlaşılırdı.*Bkz. Mir Şerfxan Bitlisi, “Şerefname”, sayfa: 215, Sitav. Yay.

Kurdistan adı, coğrafi bir terim olarak, Kanuni Sultan Süleyman 1525 ve 1553 tarihli fermanlarında da vardı.

I. Ahmet 1604 tarihli fermanında ‘Umum Kürdistan’ terimini kullanmıştı.

17. yüzyıl yazarı Evliya Çelebi ünlü seyahatnamesinde ayrıntılarıyla ‘Kürdistan’ bölgesini ve şehirlerini anlatmıştı.

Sadrazam Mustafa Reşit Paşa 1847 yılında yönetim birimi olan ‘Kürdistan Eyaleti’ni kurdu. 13 Aralık 1847 tarihli Takvim-i Vekayi‘de yayınlanan düzenlemedeki eyaletin merkezi Ahlat ve Diyarbakır, Muş, Van, Hakkâri, Cizre, Botan ve Mardin’i kapsıyordu. Merkez sonra sırasıyla Van’a, Muş’a ve Diyarbakır’a taşındı. 1856’da bu eyaletin sınırları yeniden düzenlendi, 1864’te ise Diyarbakır ve Van vilayetlerine bölünerek son buldu.

Dahiliye Nazırı Mehmed Ali Bey’in Hariciye Nazırı Ferid Paşa’ya gönderdiği 13-14 Nisan 1335/1919 tarihli tezkereye bakılırsa bu tarihte de “Kürdistan”, “Ermenistan”, “Kürt” gibi terimler hiçbir komplekse kapılmadan Osmanlı neşriyatında kullanılıyordu.

1919 Milli Mücadele’nin başlarında, Mustafa Kemal’in, Kürt aşiret reislerine çektiği telgraflarda, Sovyet Rusya Dışişleri Komiseri Çiçerin’e yazdığı mektuplarda, bazı Meclis konuşmalarında ‘Kürdistan’ dediğini, Birinci Meclis’in Doğu’dan gelen üyelerine Kürdistan milletvekili dendiğini biliyoruz.

1923’ten itibaren belgelerde Türkiye’nin resmi denetiminde kalan Kürdistan topraklarına “Vilayat-ı Şarkıya veya Şarkî Anadolu” olarak söz edilmeye başlandı.

1930’larda Kürdistan topraklarına “Şark” (Doğu) dendi.

1950’lerde Kürdistan topraklarına “Doğu ve Güneydoğu Anadolu” adı ile bölgesel ve iklimsel hüviyet kullanıldı.

1960’larda Kürdistan topraklarına “Kalkınmada Öncelikli Yöreler” adı öne çıktı.

Bahoz Şavata

Harita: 1893’te II. Abdülhamid döneminde basılmış, Osmanlı Devleti‘nin Orta Doğu‘daki topraklarını gösteren harita. Haritanın tam ortasında کردستان (Kürdistan) kelimesi bulunmaktadır.

Güncelleme:
03.06.2020

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir