Press "Enter" to skip to content

NEWROZ ve ZERDÜŞT

Peygamber Zerdüşt dünyanın “Dönüşümü” ile , Darevaların (Yalanların-Şeytanların) yok olacağından ve doğruların, kötülere karşı zafer kazanacağından kuşku duymaz. (Bu arada belirtelim, Tıpkı Dareva/Yalan/Şeytan gibi “Peygamber” kelimesi de Ariyaca/Kürdçe kökenlidir. Peygamber kelimesinin kadim hali: “Patgambar” ve eski yakın hali “Payğambar” dır. Türkçe’de “gönül yükünü sunan” tanımı karşılayabilir.)  Ama iyi’nin dünyayı kökten yenileyecek bu son dönüşüm/zaferi ne zaman gerçekleşecektir? Belli değildir. Bu nedenle Zerdüşt, tanrı Ahura-Mazda’ya yakarır:

Bildiklerini bana öğret Tanrım: Tasarladığın cezalar gelmeden önce, doğru, kötüyü yenecek mi?” (Yasna 48: 2)

Çünkü bilindiği gibi, varoluşta yaşanacak reform buna bağlıdır. Zerdüşt varoluştaki son dönüşümü beklemektedir:

Bana bu işareti verin: Bu varoluşun tanı olarak dönüşümü. Öyle ki size tapıp sizi överken, daha büyük bir sevinç dolsun içime” (Yasna 34. 6). Devamında: “Varoluşu sağaltacak koruyucuyu tanıt!” diye haykırır. (Yasna 44: 16). Israr eder: “Parlak ateşin ve erimiş madenin ile iki tarafın alnına nasıl bir karşılık yazacaksın ey Bilge, kötüye zarar vermek, doğruya yarar sağlamak için bunun bir işaretini ver ruhlara” (Yasna 51: 9).

Herhalde Zerdüşt, dünyanın çok yakın bir zamanda “dönüşeceğini”(jraso-kere-ti) ummuştur. Onun için her Newroz, bu son dönüşüm; iyi’nin yalan’a galip olacağı büyük dönüşüm beklentisidir.  Kurtarıcı/Peygamber Zerdüşt, çağrısına devam eder:

Bu varoluşu yenileyecekler biz olâlım!” diye haykırır. (Yasna 30: 9)

*Bkz. Marjan Mole ve Gheraldo Gııoli, rahipler tarafından gerçekleştirilen kurban törenleri (yasna) ardından dünyanın hemen yenilenmesi inancına ışık tutmuşlardır.

Zerdüşt birçok yerde kendini; “Saoşyant” yani: /“Kurtarıcı” olarak gösterir. (Yasna 48: 8; 46: 3; 53: 2 vb). Rahip Magiler, yaptığı kurban törenlerinde Eskatolojik/Son Dönüşüm dönüşümüne önceden katıldığına inanırlardı. Kralların başlangıçta ve her yıl başardıklarını, rahip Magiler yıllık olarak gerçekleştirmeyi umuyorlardı. -ve yeni bir dönüşüm safasında Saoşyant/Ahura-Mazda yani tanrı ise bu işi Son Yenilenme”de nihai olarak yapacaktı. Gün olarak: Son Yenilenme, tanrı Ahura-Mazda’dan Newroz gününde bekleniyordu. “Son Yenilenme” kavramı daha sonra harika bir mitoloji yaratacaktır. “Ateş ve erimiş madenle verileceğini duyurduğu cezaların amacı da, hem kötülerin cezalandırılması hem de varoluşun yenilenmesidir.” (Yasna 30: 7, 32: 7) Tarihte birçok kez görüldüğü üzere, “Kıyamet” yani; yargı günü” ve dünyanın son yenilenmesi bekleyişinin izdüşümü, farklı bir biçimde hesaplanabileceği düşünülen son bir gelecek içine yansıtılır. Ama Zerdüşt’ün yenilenme düşüncesine kazandırdığı yeni yorumun altını çizmekte yarar var.

Dünyanın yenilenmesine ilişkin farklı mitsel-ayin senaryoları Yakın-doğu’da Hindui Doğu Aryanlılar ve diğer halklar tarafından biliniyordu. Kozmogoni bilgisini yineleyen ayin, “Newroz/Yeni Yıl” münasebetiyle yapılıyordu. Ama Zerdüşt, dünyanın her yıl yenilenmesini hedefleyen bu arkaik senaryoyu reddeder ve “bir kez gerçekleşecek kökten ve nihai bir dönüşümü” duyurur. Üstelik yenilenme artık kozmogoniye ilişkin bir ayinin yapılmasıyla değil, Ahura-Mazda’nın iradesiyle sağlanacaktır. “Bu yenilenme her varlığın yargılanmasını içermekte ve kötülerin cezalandırılıp iyilerin ödüllendirilmesine yol açmaktadır. Eğer Gatha’lar Zerdüşt’ün eseriyse -ve bilginlerin neredeyse tamamının görüşü bu yöndedir- peygamberin, dönemsel olarak yenilenen kozmik döngüye ilişkin arkaik ideolojiyi yıkmaya çalıştığı ve Ahura-Mazda tarafından karar verilip çok yakın bir zamanda gerçekleştirilecek, geri döndürülemez Ahreti ilan ettiği sonucuna varılabilir.” *Bkz. Mircea Eliade, “Dinsel inançlar ve düşünceler tarihi”, Cilt. I. Taş Devrinden Eleusis Mysteria’larına, Çeviren: Ali Berktay s. 385.

Özetle, Zerdüşt’ün çağrısının hareket noktası Ahura-Mazda’nın her şeye egemen gücünün, kutsallığının ve iyiliğinin vahiy edilmesidir. Peygambere doğrudan Tanrı’dan gelen bu vahiy, tek tanrılı bir din kurmaz. Zerdüşt’ün müritlerinin önüne koyduğu örnek: Tanrının “ve diğer tanrısal kendiliklerin seçimidir.” Mazdeist Ahura-Mazda’yı seçerken kötüye karşı iyiyi, Dareva’larını dinine karşı, gerçek dini seçer. Dolayısıyla her Mazdeist kötülüğe karşı savaşmalıdır. Dareva’ların şahsında canlanan şeytani güçlere hiçbir hoşgörü tanınmaz. Bu gerilim çok geçmeden düalizm tarzında katılaşacaktır. Dünya iyiler ve kötülere bölünecek ve sonunda, bütün kozmik ve antropolojik düzlemlerde, erdemlerle onların zıtları arasındaki çatışmanın izdüşümüne benzeyecektir. O sırada ancak belli belirsiz işaret edilen bir diğer zıtlık ise, Aryan spekülasyonu içinde büyük bir geleceğe sahip olacaktır; Tinselle maddi, düşünceyle “cılız dünya” arasındaki zıtlık.” Bkz. Mircea Eliade, “Dinsel inançlar ve düşünceler tarihi”, Cilt. I. Taş Devrinden Eleusis Mysteria’larına, Çeviren: Ali Berktay s. 385.

Mazdacılıkta/Mecusilikte son dönüşüm, “kıyamet inancına” alt yapı sağlarken, iyi-kötü ikilemi ile ahlaki değerler manzumesi yaratılarak her siyasal sistem toplumsal düzeni sağlamada kullanacağı hukuki ve ahlaki değerler sistemine kavuşmuştur. Mazdacılıkta/Mecusilik bu bakımdan çağının en iyi dini ve ahlaki düzen koruyucu bir inancıdır. Bu inanç, anlaşılan kendi içinde, son yenilenmede ki ana mantıkla “Demirci Kawa– Kral Dehhak” gibi bir çok yeni Newroz efsanelerinin Zerdüşt sonrası dönemlerde de kaleme aldıracaktır.

Resim: Persopolis’te “Son dönüşüm” için Newroz törenlerine birlikte hazırlık yapan Med ve Pers askerleri seremonisi.

Bahoz ŞAVATA

Güncelleme: 09.03.2020

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir