Press "Enter" to skip to content

PAGAN DÖNEMDE ANADOLU’DA İNANÇLAR

Doğu Aryan Pers İmparatorluğunun Ege ve Marmara bölgesindeki siyasi egemenliği 250 yıla yakın sürer. Haliyle Doğu Aryanlar inanç ve kültürlerini tüm Küçük Asya’ya egemen kılarlar. Bu konum, Büyük İskender (MÖ 330) ve Roma (MÖ 80-MS 1453) egemenliği sonrası değişir.

Küçük Asya’nın Batı Anadolu kıyılarında Pagan inanç yerel Batı Aryan daha çok Grek, Makedon, Trak, Galyalı ve Frig soylu halklar arasında yaygındı. Pers ve Med soylu imparatorluğun Batı Anadolu’da ana merkezleri Sardes (Manisa) ve Daskslyon şehirleridir.(modern Bandırma). Anadolu’da Doğu Aryan Keyani soylu yöneticilerin olduğu eyaletlerde Amasya, Kapodikslerin (Kapodokya) yerleşkelerinde ve Trabzon’da Zerdeşti Ateşgahlar vardı. Fakat bu ateşgahlar Pers garnizonların da ve bölgedeki çok az olan Doğu Aryan soylu Ateşperestlerin tanrısı Mazda’ya tapan topluluklara hizmet ediyordu.

Anadolu kıyılarına MÖ 9 yy sonrası yerleşen daha çok Grek kültürü ile pagan inançlı topluluklar doğuda Doğu Aryan halkların tanrısı Mitra’yı da çoğu yerlerde benimsemişlerdi. Nitekim Roma’nın milat başında tüm Küçük Asya’ya egemenliği sonrası MÖ 100 yıllarında bölgede tanıdıkları ve benimsedikleri Doğu Aryan toplulukların tanrısı Tanrı Mitra bir çok yerde Roma panteonların baş tanrısı haline gelmişti.

“Mitra” ifadesi en eski olarak, Hinduizm dininde Vedalarda kullanılmıştır. Anadolu’da Doğu Aryan Mitanniler (MÖ 16. yy sonrası) döneminde yemin tanrısı olarak, MÖ 8. yy Medler sonrası çeşitli versiyonları türemiştir. Sonradan türeyen versiyonlarından en önemlileri Pers Mitraizmi ve Roma Mitraizmi’dir. Batı Aryan Anadolu halklarında ve Roma’da “Mitra’nın en belirgin tasvirleri şöyle görülmektedir:
Mitra’nın kayadan doğması,
Mitra tarafından boğazlanan bir boğa,
Başka bazı hayvanların boğalı tabloda bulunmaları Mitra’nın hep başında frigya tacı olması,
Çoğu zaman Mitra’nın başından Güneş ışınlarını andıran çizgiler çıkması,
İki yardımcılarının biri aşağı biri yukarı bakan birer meşale tutmaları,
Mitra’nın Ay ve Güneş’i temsil eden tanrılarla beraber ve dostluk içinde resimlenmesi. vs.”

Fırat nehrinin batısında Klikya (Adana-Mersin), Semsur, Meleti ve Kapodokya, Zila (Tokat Zile) bölgelerinde Doğu Aryan soylu Kürdlerin ataları Mitanni bakiyesi yerleşik topluluklar ve Med soylu göçebe kabileler vardı. Buralarda hem Tanrı Mitra’ya tapınılırdı hem Zerdüşti ateşgahlar bulunurdu.

Pers İmparatorluğu Batı Anadolu’da daha çok Batı Medya’da (Yukarı Fırat’ın doğusunda kalan İran’a uzanan platoda) yaşayan Doğu Aryan soylu yerli kabilelere dayanırdı. Günümüz Kuzey Kürdistan’ı yani o zamanki adı ile Batı Medya’da yani; Yukarı Fırat ve Dicle platosunda ise; Mitracılık, Manistlik, Mazdekçilik, kısmen Zerdüştlük, Semsçilik ve Ezidilik vs. Doğu Aryan soylu halklarda Hindui Aryani inanç biçimleriydi. Bölgenin batısında Mitra tanrısı ön sırada iken doğuya gittikçe bu tanrı yerini Ahura Mazda’ya bırakmıştı. Özellikle Dicle Nehri iki tanrı arasında sınırdı.

Aynı bölgede yaşayan bazı halkların bu dinlerin yanı sıra kendilerine ait dinleri veya milli tanrıları da vardı. Ermenilerin, Sami Yahudiler ve Aramilerin dinsel farklılıkları hep olmuştu.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir